Του Ηλία Προύφα
Σε συνέχεια του ρεπορτάζ του Kranosgr.com για τους κινηματογράφους που δεν θα λειτουργήσουν στα ΚΑΑΥ του Στρατού Ξηράς, το ζήτημα των πνευματικών δικαιωμάτων φαίνεται πως αποτελεί τον βασικό λόγο που οδηγεί στο «λουκέτο» των θερινών προβολών.
Το ερώτημα που προκύπτει είναι απλό: μπορεί ένας κινηματογράφος που λειτουργεί σε στρατιωτικό χώρο ή σε παραθεριστικό κέντρο να προβάλλει ταινίες χωρίς άδεια πνευματικών δικαιωμάτων;
Η απάντηση, με βάση το ισχύον νομικό πλαίσιο, είναι αρνητική.
Σύμφωνα με τον νόμο 2121/1993 περί πνευματικής ιδιοκτησίας, ο δημιουργός ή ο δικαιούχος ενός έργου έχει το δικαίωμα να επιτρέπει ή να απαγορεύει, μεταξύ άλλων, την παρουσίαση του έργου στο κοινό και τη δημόσια εκτέλεσή του. Ο ίδιος νόμος ορίζει ότι δημόσια θεωρείται κάθε χρήση ή παρουσίαση έργου που το καθιστά προσιτό σε κύκλο προσώπων ευρύτερο από την οικογένεια και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον.
Με απλά λόγια, η προβολή μιας ταινίας σε αίθουσα ή θερινό κινηματογράφο, όπου συγκεντρώνονται δεκάδες ή εκατοντάδες άτομα, δεν θεωρείται ιδιωτική χρήση. Ακόμη κι αν η προβολή γίνεται σε στρατιωτική εγκατάσταση, ακόμη κι αν η είσοδος είναι δωρεάν, ακόμη κι αν το κοινό αποτελείται κυρίως από στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων και τις οικογένειές τους, η προβολή παραμένει δημόσια.
Αυτό σημαίνει ότι απαιτείται προηγούμενη άδεια από τους δικαιούχους ή από τους αρμόδιους φορείς εκπροσώπησης των δικαιωμάτων. Η αγορά ενός DVD, η ύπαρξη αντιγράφου ταινίας ή η συνδρομή σε ψηφιακή πλατφόρμα δεν δίνουν από μόνες τους δικαίωμα δημόσιας προβολής.
Στο πεδίο των οπτικοακουστικών έργων, ο Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας καταγράφει οργανισμούς και φορείς που σχετίζονται με τη διαχείριση δικαιωμάτων δημιουργών, παραγωγών και δικαιούχων συγγενικών δικαιωμάτων. Παράλληλα, η ΕΠΟΕ αναφέρει ρητά ότι οι προβολές κινηματογραφικών ταινιών σε δημόσιους χώρους δεν επιτρέπονται χωρίς άδεια από τη δικαιούχο εταιρεία και χωρίς την καταβολή των προβλεπόμενων δικαιωμάτων.
Σε ό,τι αφορά την ΑΕΠΙ, πρέπει να σημειωθεί ότι η άδεια λειτουργίας της ανακλήθηκε οριστικά το 2018 από το Υπουργείο Πολιτισμού, ύστερα από εισήγηση του ΟΠΙ. Ωστόσο, το ζήτημα των μουσικών δικαιωμάτων που περιλαμβάνονται σε μια κινηματογραφική ταινία παραμένει ξεχωριστό και καλύπτεται από το γενικό πλαίσιο προστασίας πνευματικής ιδιοκτησίας.
Στελέχη που γνωρίζουν το θέμα επισημαίνουν ότι οι στρατιωτικοί κινηματογράφοι και οι χώροι προβολών στα παραθεριστικά κέντρα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως «κλειστό οικογενειακό περιβάλλον». Όταν η προβολή γίνεται οργανωμένα, σε χώρο με κοινό, τότε εμπίπτει στις διατάξεις περί δημόσιας παρουσίασης.
Αυτό φαίνεται πως είναι και το σημείο που προκάλεσε τον προβληματισμό μετά τις καταγγελίες που έγιναν το προηγούμενο διάστημα. Η μη καταβολή των απαιτούμενων δικαιωμάτων μπορεί να δημιουργήσει νομικές και οικονομικές συνέπειες για τον φορέα που διοργανώνει τις προβολές.
Ο νόμος προβλέπει δυνατότητα αξίωσης αποζημίωσης σε περιπτώσεις προσβολής πνευματικής ιδιοκτησίας, ενώ η αποζημίωση μπορεί να υπολογιστεί τουλάχιστον στο διπλάσιο της αμοιβής που θα καταβαλλόταν κανονικά για τη συγκεκριμένη χρήση.
Συνεπώς, η απόφαση να μη λειτουργήσουν οι κινηματογράφοι στα ΚΑΑΥ δεν φαίνεται να συνδέεται με έλλειψη ενδιαφέροντος ή με επιχειρησιακό ζήτημα, αλλά με την ανάγκη συμμόρφωσης στο πλαίσιο των πνευματικών δικαιωμάτων.
Το συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: για να προβληθεί νόμιμα μια ταινία σε στρατιωτικό κινηματογράφο, σε ΚΑΑΥ ή σε οποιονδήποτε χώρο όπου υπάρχει κοινό, απαιτείται άδεια δημόσιας προβολής και τακτοποίηση των σχετικών δικαιωμάτων. Διαφορετικά, η προβολή μπορεί να θεωρηθεί παράνομη, ανεξάρτητα από το αν γίνεται δωρεάν ή εντός στρατιωτικής εγκατάστασης.