Του Ηλία Προύφα
Τις τελευταίες ημέρες, μετά από σοβαρές υποθέσεις διαρροής ευαίσθητων στρατιωτικών πληροφοριών και κατασκοπείας, φαίνεται να συζητείται η πρακτική κατάργηση της ανωνυμίας για όσους σχολιάζουν ή δημοσιεύουν περιεχόμενο που αφορά τις Ένοπλες Δυνάμεις στο διαδίκτυο. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, φέρεται να δρομολογούνται αυστηρότεροι έλεγχοι και φίλτρα στις δημοσιεύσεις αυτής της φύσης, ώστε να είναι γνωστό το πρόσωπο πίσω από κάθε ανάρτηση σχετική με στρατιωτικά δεδομένα και δραστηριότητες που εμπίπτουν στις κατηγορίες της διάδοσης πληροφοριών μέσω υποτιθέμενων καταγγελιών, που μπορούν χρησιμοποιηθούν από ξένες υπηρεσίες.
Ο καθένας μπορεί να δημοσιεύει ότι θέλει, αναλαμβάνοντας πλέον επώνυμα και την ευθύνη, αφού μέσα από ένα αθώο post ή σχόλιο μπορεί να γίνει η μεγαλύτερη διαρροή πληροφοριών.
Αν και το παρών άρθρο δεν περιλαμβάνει πλήρες νομικό κείμενο, το πλαίσιο στο οποίο αυτά τοποθετούνται βρίσκεται ήδη μέσα στον Ελληνικό Ποινικό Κώδικα και άλλα συναφή άρθρα που αφορούν τη διάδοση πληροφοριών και την ανωνυμία στο διαδίκτυο.
1. Νομικό πλαίσιο για διάδοση ευαίσθητων πληροφοριών
α) Εθνικά μυστικά και υπηρεσιακό απόρρητο
Η παραβίαση του υπηρεσιακού και κρατικού απορρήτου είναι ποινικά κολάσιμη πράξη στην Ελλάδα:
- Άρθρο 252 Ποινικού Κώδικα: Αποκάλυψη υπηρεσιακού απορρήτου από δημόσιο λειτουργό που είχε πρόσβαση σε αυτά τα δεδομένα – ποινή φυλάκισης (συχνά έως 2 έτη).
- Άρθρα 146–148 ΠΚ: Κατασκοπεία και μεταβίβαση κρατικών μυστικών σε ξένα συμφέροντα – ποινές που φτάνουν στην κάθειρξη, ανάλογα με τη σοβαρότητα.
Η διακινδύνευση στρατιωτικών δεδομένων μέσω διαδικτύου, ακόμη κι αν γίνει με ανώνυμη ανάρτηση, δεν εμποδίζει τη δίωξη, καθώς τα ηλεκτρονικά στοιχεία χρησιμοποιούνται για ταυτοποίηση και απόδοση ευθυνών.
2. Ανωνυμία στο διαδίκτυο και ευθύνη
Η ανωνυμία στο διαδίκτυο δεν είναι απαραίτητα απόλυτο δικαίωμα όταν:
- Δημοσιεύονται ευαίσθητες ή διαβαθμισμένες στρατιωτικές πληροφορίες
- Διευκολύνει τη διάδοση πληροφοριών που μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την εθνική άμυνα
- Εμπλέκει ζητήματα κατασκοπείας ή μεταβίβασης στρατιωτικών δεδομένων σε ξένα συμφέροντα
Σε τέτοιες περιπτώσεις, κατοχυρωμένα δικαιώματα όπως η ελευθερία της έκφρασης και το απόρρητο επικοινωνιών σταθμίζονται έναντι του δημοσίου συμφέροντος και της ασφάλειας. Οι δικαστικές αρχές μπορούν να αναγκάσουν την άρση της ανωνυμίας κατόπιν εισαγγελικής έρευνας και δικαστικών εντολών, προκειμένου να εξακριβωθεί η ταυτότητα του δράστη. Αυτό συνάδει με γενικές αρχές διεθνούς και ελληνικού δικαίου για την αντιμετώπιση εγκλημάτων διαδικτύου.
3. Ποινικές ευθύνες για δημοσίευση ψευδών ή επικίνδυνων πληροφοριών
α) «Fake news» και διασπορά ψευδών ειδήσεων
- Άρθρο 191 Ποινικού Κώδικα καλύπτει τη διασπορά ψευδών ειδήσεων μέσω διαδικτύου που μπορούν να προκαλέσουν ανησυχία, φόβο και να υπονομεύσουν την εμπιστοσύνη στην άμυνα.
- Ποινές περιλαμβάνουν τουλάχιστον 3 μήνες φυλάκιση και χρηματική ποινή
- Σε περίπτωση επανάληψης ή διάδοσης μέσω ΜΜΕ/διαδικτύου, η ποινή μπορεί να αυξηθεί.
β) Συκοφαντική δυσφήμιση
Αν στην ανάρτηση περιλαμβάνονται ψευδείς ισχυρισμοί για άτομα ή στελέχη Ενόπλων Δυνάμεων:
- Άρθρο 363 ΠΚ: Συκοφαντική δυσφήμιση μέσω διαδικτύου – ποινή τουλάχιστον 6 μήνες έως 5 έτη φυλάκιση και χρηματική ποινή.
4. Πρακτικές συνέπειες και εφαρμογή
Ανεξάρτητα από το αν το δημοσίευμα εκκινεί από ανωνυμία, οι ελληνικές αρχές:
- Μπορούν να ζητήσουν άρση κρυπτογραφικών προστασιών ή ISP records
- Να διεξαγάγουν προκαταρκτική έρευνα για τα ψηφιακά ίχνη
- Να ασκήσουν ποινική δίωξη ή να ζητήσουν αστικές αποζημιώσεις για ζημία. (το χρονικό περιθώριο για την αγωγή είναι τα 5 έτη)
Η κατάργηση της ανωνυμίας στο διαδίκτυο για θέματα που αφορούν τις Ένοπλες Δυνάμεις, όπως συζητείται μετά τα πρόσφατα περιστατικά, εντάσσεται σε ένα νομικό πλαίσιο όπου:
- Υπάρχει ήδη ποινικό πλαίσιο για διάδοση ευαίσθητων ή ψευδών πληροφοριών.
- Η χρήση ανωνυμίας δεν παρέχει αυτόματο «ασφαλές καταφύγιο» από την ευθύνη.
- Όποιος αναρτά ή διαδίδει τέτοιου είδους περιεχόμενο μπορεί να αντιμετωπίσει ποινικές κυρώσεις και αστικές αξιώσεις.