Η Πρόκληση της Κλιμάκωσης στην Ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία
Οι παρεμβάσεις του Αντιπροέδρου της Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α. Νικόλαου Παπάτσα στο συνέδριο BATTLEFIELD ReDEFiNED 2026
Η διάσκεψη άμυνας και ασφάλειας της Κύπρου, BATTLEFIELD ReDEFiNED 2026, πραγματοποιήθηκε στις 26 και 27 Φεβρουαρίου στη Λευκωσία, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους της αμυντικής βιομηχανίας, κυβερνητικούς αξιωματούχους, ακαδημαϊκούς και ειδικούς από όλη την Ευρώπη. Στο πλαίσιο των εργασιών της διάσκεψης, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε το πάνελ συζήτησης στο οποίο συμμετείχε ο Αντιπρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Εταιρειών Αεροδιαστημικής, Άμυνας και Ασφάλειας (Ε.ΕΛ.Ε.Α.Α.), Νικόλαος Παπάτσας, αναδεικνύοντας κρίσιμες παραμέτρους για το μέλλον της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Το πάνελ επικεντρώθηκε σε ένα ζήτημα που αναδεικνύεται ολοένα και πιο επιτακτικό για τα ευρωπαϊκά οικοσυστήματα άμυνας: τη μετάβαση από την ανάπτυξη πρωτοτύπων στην πλήρη βιομηχανική παραγωγή. Όπως τονίστηκε, η τεχνολογική καινοτομία δεν αποτελεί πλέον τον κύριο περιοριστικό παράγοντα· η πραγματική πρόκληση βρίσκεται στην ικανότητα ταχείας κλιμάκωσης της παραγωγής. Η εμπειρία των τελευταίων ετών, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και τις αυξανόμενες εντάσεις στη Μέση Ανατολή και στον Ινδο-Ειρηνικό, αποκάλυψε σημαντικές αδυναμίες στις παραγωγικές αλυσίδες των συμμαχικών χωρών.
Στις παρεμβάσεις του, ο κ. Παπάτσας ανέδειξε τέσσερις βασικούς άξονες που θεωρούνται καθοριστικοί για την ενίσχυση της αμυντικής βιομηχανίας της Ελλάδας, της Κύπρου και, ευρύτερα, της Ευρωπαϊκής Ένωσης: τη χρηματοδότηση της βιομηχανικής ανάπτυξης, την αναμόρφωση των διαδικασιών προμηθειών, την ενίσχυση της βιομηχανικής απορρόφησης και τη στρατηγική αξιοποίηση των τεχνολογιών διττής χρήσης.
Το χρηματοδοτικό κενό και η «Κοιλάδα του Θανάτου»
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που ανέδειξε ήταν το λεγόμενο «χρηματοδοτικό κενό» μεταξύ καινοτομίας και παραγωγής. Όπως σημείωσε, τα επιχειρηματικά κεφάλαια συχνά χρηματοδοτούν την ανάπτυξη πρωτοτύπων, όχι όμως τη δημιουργία γραμμών παραγωγής. Το αποτέλεσμα είναι πολλές τεχνολογικά προηγμένες λύσεις να μην καταφέρνουν να περάσουν στο στάδιο της βιομηχανικής αξιοποίησης.
Η κατάσταση αυτή επιτείνεται από τους αργούς κύκλους προμηθειών στον αμυντικό τομέα. Οι επενδυτές αναζητούν προβλέψιμα χρονοδιαγράμματα και σαφή προοπτική αγοράς-ζήτησης, στοιχεία που συχνά απουσιάζουν από τα παραδοσιακά συστήματα αμυντικών προμηθειών. Όπως τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Παπάτσας, το πρόβλημα δεν είναι τεχνολογικό αλλά χρηματοοικονομικό: δεν υπάρχει «κενό τεχνολογίας», αλλά «κενό στη δομή κεφαλαίων».
Για να αντιμετωπιστεί αυτή η πρόκληση, υπογράμμισε τη σημασία των πολυετών συμβάσεων προμηθειών, των προκαταβολικών συμφωνιών αγοράς και της δημιουργίας ταχύτερων διαδικασιών προμήθειας. Τα εργαλεία αυτά μπορούν να μειώσουν το κόστος κεφαλαίου και να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον προβλέψιμης ζήτησης που θα επιτρέψει την προσέλκυση ιδιωτικών επενδύσεων.
Από την καινοτομία στην κλίμακα
Η δεύτερη μεγάλη πρόκληση αφορά τη μετάβαση από την επιτυχημένη ανάπτυξη ενός πρωτοτύπου στην πραγματική παραγωγή μεγάλης κλίμακας. Σε ένα σύγχρονο περιβάλλον ασφάλειας, το στρατηγικό πλεονέκτημα δεν βρίσκεται πλέον μόνο στην τεχνολογική υπεροχή αλλά στην ικανότητα γρήγορης παραγωγής, αναπλήρωσης αποθεμάτων και προσαρμογής υπό πίεση.
Οι υφιστάμενες διαδικασίες προμηθειών, οι οποίες σχεδιάστηκαν για περιόδους σχετικής ειρήνης, δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των σημερινών απειλών. Όπως υπογράμμισε ο κ. Παπάτσας, το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν τα συστήματα προμηθειών έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύουν την καινοτομία ή για να επιτρέπουν τη μαζική παραγωγή. Στη σημερινή συγκυρία, η απάντηση θα πρέπει να συνδυάζει και τα δύο.
Η πρόκληση της βιομηχανικής απορρόφησης
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας που αναδείχθηκε στη συζήτηση είναι η ικανότητα της βιομηχανίας να απορροφά αυξημένες απαιτήσεις παραγωγής. Ενώ οι μεγάλοι κατασκευαστές (prime contractors) μπορούν να αυξήσουν σχετικά γρήγορα την παραγωγή τους, οι μικρότεροι προμηθευτές – ιδιαίτερα οι εταιρείες δεύτερου και τρίτου επιπέδου (2nd/3rd Tier) της εφοδιαστικής αλυσίδας – συχνά δεν διαθέτουν την απαραίτητη δυνατότητα ταχείας επέκτασης.
Η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού στη σύγχρονη βιομηχανική παραγωγή αποτελεί επίσης σημαντικό εμπόδιο. Χωρίς επενδύσεις στην εκπαίδευση και στην ανάπτυξη ανθρώπινου δυναμικού, η αύξηση της παραγωγής σε στρατηγικούς τομείς ενδέχεται να συναντήσει σημαντικούς περιορισμούς.
Τεχνολογίες διττής χρήσης ως μοχλός ανάπτυξης
Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε και στον ρόλο των τεχνολογιών διττής χρήσης (dual-use). Τομείς όπως το διάστημα, η τεχνητή νοημοσύνη και τα αυτόνομα συστήματα αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα τεχνολογιών που αναπτύσσονται τόσο για πολιτικές, όσο και για αμυντικές εφαρμογές.
Σύμφωνα με τον κ. Παπάτσα, τα μοντέλα επιχειρηματικής ανάπτυξης που βασίζονται αποκλειστικά στην άμυνα συχνά περιορίζουν τις δυνατότητες κλιμάκωσης. Αντίθετα, οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται και σε εμπορικές αγορές μπορούν να επωφεληθούν από οικονομίες κλίμακας και να προσελκύσουν ευκολότερα ιδιωτικά κεφάλαια. Για τον λόγο αυτό, η καινοτομία στον αμυντικό τομέα θα πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να σχεδιάζεται εξαρχής με προοπτική διττής χρήσης.
Συνεργασία αντί για κατακερματισμό
Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο δίλημμα μεταξύ εθνικής κυριαρχίας και βιομηχανικής αποδοτικότητας. Πολλά κράτη επιδιώκουν να διατηρήσουν πλήρως εθνικές παραγωγικές δυνατότητες στον αμυντικό τομέα. Ωστόσο, ο κατακερματισμός αυτός συχνά αυξάνει το κόστος και περιορίζει τις οικονομίες κλίμακας. Σύμφωνα με την προσέγγιση που παρουσιάστηκε στο πάνελ, η στενότερη
